EMZIREN ANNELER ICIN BITKILER

Emzirme doneminde bitki kullanimiyla ilgili annelerden gelen yogun sorular uzerine yilin bu son yazisi hocam Dr.Aviva Romm’un (kendisi hem Yale Universitesi mezunu bir doktor, 30 yillik bir bitkisel tip uzmani ve ayni zamanda ebedir) Natural Health After Birth-The Complete Guide to Postpartum Wellness kitabinin ilgili bolumunun cevirisi oldu.

Annelere ve bebeklerine sifa olsun…

Fiziksel ve duygusal sağlığı destekleyen bazı şifalı bitkiler emziren annelerce de güvenle kullanılabilir. Hatta bu bitkilerden bazıları anne sütü miktarını ve kalitesini artırmaya da yardımcı olacaktır. Besleyici bitkiler nütritif, sinir sistemini destekleyerek stresi ve gerilimi azaltan bitkiler nervin (yatıştırıcı) ve anne sütünü arttıran bitkiler galaktagog (süt arttırıcı) olarak adlandırılırlar. Besleyici bitkiler aynı zamanda tonik (güçlendirici) de olabilirler. Şifalı bitkilerin güzel taraflarından biri aynı bitkinin birden çok iş yapabilmesi ve birden çok işleve sahip olabilmesidir.

BESLEYICI (TONIK) BITKILER

Alfaalfa/Karayonca (Medicago sativa). Karayonca iyi bir klorofil kaynağıdır ve besin bakımından zengin bir bitkidir. Karayoncadan elde edilen sıvı klorofil mükemmel bir kan toniğidir ve demir düzeyini arttırır, doğum sonrası kansızlığı azaltır.

Ashwaganda/Gelinfeneri(Withania somnifera). Hint Ayurvedik tıp geleneğine ait bu bitki strese ayak uydurmaya yardımcı olarak ABD’deki şifalı bitki camiasında yaygın kabul görmüştür ve bitkisel bir adaptojen (dengeleyici) olarak sınıflandırılır. Bu bitkiler adrenalin sisteminin nazikçe destekler, asabiyeti ve sinir bozukluğunu azaltırken bağışıklık sistemine de destek verir. Genellikle tentür ya da çay biçiminde, az miktarda süt ve bal ile alınır.

Doz: Günde 2 kez ½-1 tatlı kaşığı tentür ya da günde 1-2 fincan çay.

Gotu kola (Centella asiatica). Yine Hindistan’ın Ayurvedik tıp geleneğinden gelen bir bitkidir. Hem bağ doku toniği (bu sayede rahim bağlarının güçlenmesi için hazırlanan formüllerde idealdir) hem de mükemmel bir sinir sistemi ve beyin toniği olarak bilinir. Bu özellikleriyle sinirsel bitkinliği azalttığı ve zihinsel netliği arttırdığı söylenir. Çaylarda ya da tentür olarak kullanılır.

Sinir sistemine fayda sağlamak için aşağıda sözü edilen yatıştırıcılar ya da gelinfeneri ile birlikte kullanılır.

Doz: Gelinfeneri ile aynı.

Alıç (Crataegus) meyvesi, yaprağı ve çiçeği. Alıç tipik olarak kalp toniği olarak kullanılır ve gerçekten de kalp sistemine pek çok faydası vardır. Ben sıklıkla meyve, yaprak ve çiçeklerini stres azaltıcı ve genel hafif tonik formüllerine eklerim. Çay ve tentürlerde oğulotu (Melissa officinalis), kuşburnu, hibisküs (Hibiscus sabdariffa) ve nane (Mentha spicata) ile birlikte lezzetli ve tazelik verici bir içecek ve ilaç haline gelir.

Doz: Günde 2 kere 1 tatlı kaşığı tentür ya da günde 1-2 fincan çay.

Isırgan. Bu bitki oldukça besleyici olup eser mineraller ve vitaminler, özellikle demir, potasyum ve silika içerir. Anemi ve halsizlik tedavisinde ve kan şekerinin düzenlenmesinde kullanılır. Özellikle stresliyseniz ya da fiziksel ya da duygusal olarak (ya da iki yönden de) bitkinseniz tavsiye edilir. Isırgan çayı tek başına ya da karayonca, gül veya nane ile birlikte çok lezzetlidir. Isırgan aynı zamanda antihistaminik bir bitki olarak da kullanılır ve kronik alerji eğilimi durumunda, özellikle saman nezlesinde alerjik tepkileri dindirir.

Doz: Günde 1-3 fincan alınır. 14 gram kuru bitkiyi 2 fincan kaynar suda 30 dakika demleyerek hazırlanır.

Kırmızı ahududu yaprağı. Çoğunlukla doğum öncesi toniği olarak bilinen bu bitki aslında genel bir besleyicidir ve çayı güzel bir içecektir. Mineraller bakımından zengin, rahim tonikleri ve çaylara hoş bir tat verir. Isırgan, nane, kuşburnu ve daha pek çok içimlik bitkiye yakışır.

Doz: Doz ve hazırlanma şekli ısırgan ile aynıdır.

Kuşburnu. Hem tazesi hem de kurusu lezzetli ve zengin bir C vitamini kaynağıdır. Çaya yoğun bir kırmızı renk ve mayhoş bir lezzet verir. Hibisküs, ısırgan, ahududu, alıç, oğulotu ve nane ile çok yakışır.

Doz: 1 tatlı kaşığı-1 yemek kaşığı kuşburnunu diğer çaylara ekleyerek lezzet katın.

YATISTIRICILAR

Kedinanesi (Nepeta cataria). Kedinanesi anneler için ve anneler tarafından çocukları için kullanımlarıyla bilinir. Nazik ama güvenilir rahatlatıcı etkisi ile yeni doğum yapmış anneler için uygun bir yatıştırıcıdır ve papatya (Matricaria chamomilla), lavanta ve diğer aromatik bitkilerde olduğu gibi, etkileri bebeğe de geçerek kolik ve huysuzluğu azaltmaya yardımcı olur. Hafif lezzeti çaylara tat katar ve tentür biçiminde de etkilidir.

Doz: Günde 3-4 kez 1-4 fincan çay ya da ½-1 tatlı kaşığı tentür. 1 yemek kaşığı kuru bitkiyi 1 fincan kaynar su ile 10 dakika demleyerek hazırlanır.

Papatya. Bu bitki anneyi rahatlatır ve anne sütü yoluyla bebek için de nazik bir rahatlama sağlar. Anne tarafından alındığında bebekteki süt koliği belirtilerini de hafifletmeye yardımcı olur. Papatyayı tentür olarak alabilirsiniz ama sadece 10 dakika demlenerek tadı bozulmadan çay olarak tüketmek en iyisidir. Sıklıkla kedinanesi ve lavanta gibi diğer hafif yatıştırıcılarla birlikte kullanılır. Ya gün içinde ya da yatmadan kısa süre önce rahat bir uyku için, gündelik olarak kullanın.

Doz: Dozu ve hazırlanması kedi nanesi ile aynıdır.

Şerbetçiotu. Şerbetçiotu en çok bira yapımında kullanılmasıyla tanınır fakat aynı zamanda güçlü bir rahatlatıcıdır. Özellikle uykusuzlukta kullanılır ve depresyon durumunda kullanılmamalıdır. Etkili bir süt bırakma refleksine izin verecek şekilde rahatlamakta zorlanma söz konusu olduğunda yardımcı olabilir. Genellikle tentür olarak kullanılsa da gaz, şişkinlik ve huzursuz bağırsak sendromunda hafif acı bir hazmettirici tonik olarak da kullanılır.

Doz: Günde 1-3 kez ½ tatlı kaşığı tentür.

Lavanta. Bu güzel bitki çaylara çok yakışır ve tentür olarak da kullanılabilir. İki şekilde de sinir sisteminde derin ama nazik bir rahatlatma etkisi olacaktır. Uykuya dalma zorluğunda faydalıdır ve genlikle papatya, rezene tohumu ve kedinanesi ile birlikte, sütü ve bırakma refleksini arttırıcı olarak kullanılır. Çayından yudumlamak nefes yoluyla alınan lavanta yağının aromaterapi faydalarını da sunar ve duyusal bir keyiftir.

Doz: Çayı kedi nanesi ve papatya gibi hazırlanır. Tentür dozu şerbetçiotu ile aynıdır.

Oğulotu. Genellikle “mutlu eden bitki” olarak bilinir çünkü genel ruhani hal ve duyguları hafifletici etkisi vardır, nazik bir sinir sistemi toniğidir ve çayı içecek olarak kullanılır. Hafif limoni lezzeti diğer bitki çaylarına yakışır ve emziren annelerce kullanıldığında sakinleştirici etkisi süt yoluyla bebeğe de geçer.

Doz: Hazırlanışı ve dozu papatya ve kedi nanesi ile aynıdır.

Taze yulaf (Avena sativa). Bkz yukarıda.

Aslankuyruğu (Leonurus cardiaca). Bu acı ama etkili bitki yeni doğum yapmış annelerde gerilimi azaltır. İngilizce adı motherwort de anne iyileştirici bitki anlamına gelir. Botanik ismi ise “aslan yürekli” demektir ve kalp-damar sistemini güçlendirme özelliğine işaret eder. Özellikle kalp çarpıntılarını ve endişeleri dindirmekte, sinir bozukluğu ve asabiyeti azaltmakta başarılıdır. Dahası aslankuyruğu bir rahim toniğidir ve rahmin gebelik öncesi boyutlarına dönmesine yardımcı olup doğum sonrası rahim kramplarından kaynaklanan ağrıları dindirir. Acılığı nedeniyle tentür olarak alınması daha iyidir. Tek başına ya da diğer yatıştırıcı bitkiler ile birlikte kullanılır.

Doz: Günde 2-4 kez ½ tatlı kaşığı.

Kaside (Scutellaria). Kasideyi kısa ya da uzun vadeli olarak sinir sistemini desteklemek, gerginliği azaltmak, dinlendirici uyku için ve yetersiz uyku, bitkinlik ve aşırı uyarılma sonucundaki asabiyet ve hafif lohusalık bunalımlarının tedavisinde kullanın. Genellikle tentür olarak kullanılır ve diğer sakinleştirici ve toniklerle birlikte alınabilir.

Doz: Günde 2-4 kez ½-1 tatlı kaşığı

Mineçiçeği (Verbena officinalis). Bu bitki asabi ve ağlamaklı (hiç eşinize ya da çocuğunuza bağırdığınız ya da kapıyı çarptığınız ve ardından göz yaşlarına boğulduğunuz oldu mu?) annelere yardımcı olur. Genellikle taze yulaf ve kaside gibi bitkilerle birlikte tentür biçiminde alınır ve bir seferde birkaç ay kullanılabilir. Menstruasyon öncesi sendromun duygusal belirtileri için idealdir.

Doz: Günde 2-3 kez ½-1 tatlı kaşığı.

hakkımda

SUT ARTTIRICILAR

Turkiye’deki La Leche League lideri olan Emzirme Danismani Charlotte Codron’dan not: Bu konuya girmeden once su notlari eklemenin onemli oldugunu dusunuyorum.

  • Cogu anne sutunun yetersiz oldugunu dusunur ama aslinda bu dogru degildir.
  • Gercekten yetersizlik oldugu tespit edilirse sebebi bulmak gereklidir, (bebegin meme becerilerinden mi kaynakli, anneden mi,  emzirme yonteminden mi, tibbi sebeplerden mi vb)
  • Sebep bulunduktan sonra dogru sut arttirici kullanilabilir ama yine de tek basina olmaz. En onemli sut arttirici memenin bosalmasidir. Meme sik sik bosalmazsa sutte artis olmaz.
  • Ne yazik ki cogu anne saate bakarak emziriyor bebeklerini ve sadece bitki caylari ile sutlerini artirmayi dusunuyorlar. Bitkiler sadece destektir. Onemli olan yontemleri duzeltmektir.
  • Sutunuzle ilgili bir karara varmadan once asagidaki linkleri mutlaka incelemenizi tavsiye ederim:
  • http://www.lllturkiye.org/2015/08/sutunuz-yetiyor-mu.html?m=1
  • http://www.lllturkiye.org/2015/11/yetersiz-sut-uretimi-mi-giris-dersi.html
  • http://www.lllturkiye.org/2011/07/bebegim-yeterince-sut-alyor-mu.html

Top diken (Cnicus benedictus). Yeni doğum yapmış annelerde sütün arttırılması için bu bitkinin kullanımı çok eskilere dayanır. Rahim kanamasını dindirici özellikleriyle de doğum sonrasındaki ilk haftalar için genel olarak faydalı bir bitkidir. Hafif asabiyeti yatıştırabilir ve özellikle sindirim yavaşlığı yaşanıyorsa iyi bir genel sindirim toniğidir. Acı olduğu için tentür olarak kullanılır.

Doz: Günde 3 kez ½ tatlı kaşığı.

Karahindiba yaprağı. Isırgan gibi bu da çok besleyici bir yeşil bitkidir ve eser mineraller ve demir bakımından zengindir. Karahindiba yaprağını süt arttırıcı olarak almanın en iyi yolu biraz limon ve tereyağı ile tatlandırarak pişirmek ve haftada birkaç kez tüketmektir. Baharda çıkan körpe yapraklarında acılık daha azdır ve lezzetli bir yiyecektir. Kabızlık tedavisinde tentürünü kullanınız.

Doz: Günde iki kez 1 tatlı kaşığı.

Rezene. Anne sütünü arttırıcı bitkiler listesindeki klasik bitkilerden olan rezenenin hafif ve hoş bir lezzeti vardır. Çayı lezzetlidir ve süt artırıcı fakat acı tentürler için hoş bir tatlandırıcı olur. (Ayrıca bkz. mineçiçeği ve hayıt.) 1 tatlı kaşığı tohumu 1 fincan kaynar suda 10 dakika demlenerek hazırlanır.

Doz: Günde 1-2 fincan çay.

Çemenotu. Bu bitki süt üretimini arttırmak için uzun zamandır kullanılmaktadır. Sütün gelmesi ya da artması için ılık çay olarak tüketin. Tek başına ya da diğer süt arttırıcılar ve yatıştırıcılarla birlikte alınabilir, tentür biçiminde de kullanılabilir. Rezenede olduğu gibi hazırlanır.

Isırgan. Isırgan anne sütünü arttırmak ve zenginleştirmek için belki de en çok tercih edilen bitkidir. Bu sırada anne için en gerekli besinleri ve enerjiyi de sağlar. Genellikle gündelik beslenmenin bir parçası olarak, büyük miktarlarda, günde 1 litre koyu çaya kadar çıkabilen miktarlarda kullanılmasını tavsiye ederim ama haftada birkaç kez günde bir iki bardak alındığında bile annenin genel sağlığına faydalı olacaktır. Isırgan yeşil sebze olarak da tüketilebilir fakat hazırlanırken ciltte kaşıntı yapmaması için dikkatli olunmalıdır. Piştiğinde kaşıntı verici özelliği kaybolur.

Cüce palmiye (Serenoa repens). Genellikle erkek üreme sistemi sorunlarının tedavisi için kullanımı bilinir fakat cüce palmiyenin kadın üreme sistemi toniği olarak, libido arttırıcı, yorgunluğu alıcı ve sütü arttırıcı özellikleri de takdiri hak eder. Emziren annelerce kısa süreli, bir seferde 6 haftayı geçmeyecek şekilde kullanılmalıdır ve genellikle tentür ya da kapsül şeklinde verilir. Diğer besleyici tonikler ve süt arttırıcı bitkilerle birlikte kullanılabilir.

Doz: Günde iki kez ½ tatlı kaşığı.

Mineçiçeği. Yatıştırıcı olmasının yanı sıra mineçiçeği pek çok şifalı bitki metninde süt arttırıcı olarak geçer. Acı olduğu için tentür biçiminde kullanılması en iyisidir. Hayıt, gelinfeneri ve meyan kökü ile birlikte tentür biçiminde kullanılabilir.

Hayıt. Bu bitkinin süt artırıcı olarak kullanımı tartışmalıdır. Geleneksel olarak bu bitkiyi ebeler ve herbalistler yüzyıllardır bu amaçla kullanmaktadırlar. Fakat modern araştırmalar hayıtın aslında süt üretimini tetikleyen prolaktin hormonunu engellediğini göstermektedir. Buna rağmen pek çok ebe ve herbalist hayıtı süt üretiminde sıkıntı yaşanan durumlarda kullanmaya devam etmektedir. Bu amaçla kullanımının faydalı olup olmadığı daha fazla klinik araştırma ile belirlenmelidir. Brattleboro, Vermont’da yaşayan modern naturopat ve ebe Mory Bove, kişisel görüşmelerimizde prolaktin engelleme konusundaki araştırmaların emziren anneler üzerinde yürütülmediğini, dolayısıyla prolaktinin doğal olarak yükseldiği durumlarda, örneğin emzirme dönemindeki etkisinin tamamen farklı olabileceğini ifade etmiştir. Geleneksel olarak emziren kadınlarda kullanımı ile emzirmeyen kadınlarla yapılan bilimsel deneyler arasındaki çelişkinin bundan kaynaklanabileceğini düşünmektedir. Hayıt hormonal lohusalık bunalımlarında genellikle faydalı olmaktadır. Neredeyse daima tentür biçiminde kullanılır ve kapsülleri de bulunmaktadır.

Doz: Günde iki kez 1 tatlı kaşığı tentür.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir