Öksürük için Ev Yapımı Boğaz Pastilleri ve Bitkisel Öksürük Şurubu

Bu haftasonu Flora ile birlikte evde öksürük için hazırladığımız infüze edilmiş bitkilerle yaptığımız boğaz pastillerinin fotoğrafını Instagram’dan paylaşıp, tarifini bugün vereceğimi yazmıştım. Ancak sadece tarif vermek yerine, bitkisel tıpta farklı türdeki öksürükler için ne tarz bitkilerin kullanıldığından da bahsetmek istiyorum ki öksürüğün durumuna göre hazırlayacağınız bitkisel karışımı ihtiyacınıza göre bilinçli olarak seçip değiştirebilesiniz. Yazı biraz uzun olacak, o yüzden eğer hepsini okumaya vaktiniz yoksa aşağıya doğru inip direk tarife de geçebilirsiniz. (Ek olarak yazıya bir de öksürük şurubu tarifi koydum, o da en altta.)

Öksürük bildiğimiz üzere solunum yollarını temizleyen bir mekanizma. Akciğerlerde cilia adı verilen çok küçük tüy gibi yapılar solunum yollarına giren yabancı içeriği küçük süpürgeler gibi hareket ederek dışarıya atar. Solunum yolu enfeksiyonu başladığında ciliaların bu doğal temizleme hareketleri ortadan kalkar. Alerjenler, bakteriler, virüs ya da en ufak tahriş edici şeyler solunum yollarına girdiğinde, beden yabancı maddeleri yakalamak ve kendini korumak için mukus ve sıvı salınımını artırır ve daha da kalın bir mukus tabakası oluşturmaya başlar (doktorlardan bu kelimeyi tıp dilinde “sekresyon” olarak duyarız.) Öksürük ciliaların hareketlerinin bozulduğu bu ortamda solunum yollarının temizliğini sağlamak için ortaya çıkar. Hava yolları temizleninceye kadar da öksürük devam eder. Bu refleks hareketi, solunum yollarını yabancı cisimlerden, hava kir­liliğinden ve birikmiş mukuslardan korur.

Öksürüğün birkaç farklı çeşidi var. Burada balgamlı ve kuru öksürükten bahsedeceğim.

Balgamlı Öksürük

İngilizce’de “productive cough” olarak geçiyor. Balgam üreten öksürük yani. En ideal öksürük çeşidi bu. Eforsuz olmalı. Bu tarz öksürükler bedenin mukusu ciğerlerden atma girişimidir ve öksürüğü asla bastırmamak gerekiyor. Öksürük başladığında ailelerin çocuklarına verdiği öksürük şurupları ise öksürüğü baskılamak üzere hazırlanan içeriktedirler. Öksürüğü baskılamak kişiye daha fazla zarar veriyor ve genelde hastalığın uzamasına ya da zatürre gibi daha ciddi hastalıklara dönüşmesine sebep oluyor. Mukusun ciğerlerde gerektiğinden daha fazla kalmasını kesinlikle istemiyoruz.

Yapılabilecek en iyi şey, balgamlı öksürüğün daha da üretken olmasına yardımcı olmak. Mukus akışının sağlanması bedenin enfeksiyonu temizleyip hastalığın daha kısa sürede sonlanmasına yardımcı olacaktır. Öncelikle bol sıvı alınmalıdır ki, eğer mukus kalın ve yoğunsa sıvılar bu mukusun inceltilmesini ve daha rahat atılmasını sağlar.

Balgamlı, üretken öksürükte kullanılacak bitki türleri ekspektoran denilen yani balgam söktürücü bitkilerdir.

Bunlara örnek olarak andız otu, zencefil, sarımsak ve soğanı sayabiliriz. Zencefil, sarımsak ve soğanın bal ile nasıl kullanıldığını hemen hemen herkes biliyor. Çok detayına girmeyeceğim. (Bir miktar zencefil, sarımsak ya da soğanı balla karıştırıp biraz beklettikten sonra günde 3-4 tatlı kaşığı kullanılabilir.) Andız otunu ise, küçük bir kavanozun yarısını dolduracak kadar kesip üzerine kavanozun aldığı kadar bal ekleyip kapağını kapatın. Birkaç gün boyunca kavanozu günde bir iki kere ters düz edip sonra günde 1-2 tatlı kaşığı kadar kullanabilirsiniz. (Kalanını buzdolabında saklayın) Çocuklara çay kaşığı ile verebilirsiniz. (Balın 1 yaşından küçük çocuklara verilmemesi gerekiyor.)

Kuru Öksürük

Balgamın çıkmadığı, üretken olmayan, spazmodik öksürük türü. Bunun da birkaç farklı çeşidi var aslında.

İlki, örneğin ne kadar öksürürseniz öksürün hiç balgamın çıkmadığı ya da çıksa da çok yoğun ve yapışkan bir mukusun olduğu, göğüsün sıkışık hissettiği, nefes alıp verirken de bir miktar hırıltının da olabildiği bir çeşidi. Bu genelde ciğerlerde mukusun biriktiği ama yakın zamanda çıkmayı planlamadığı bir durum demek. Bu durumda kullanılacak en iyi bitkiler mukusu inceltip rahat çıkarılmasını sağlayabilecek uyarıcı ve rahatlatıcı balgam söktürücülerdir. Uyarıcı ekspektoranlardan en rahat bulunabilecek bitki sığırkuyruğudur. Aynı zamanda da yatıştırıcıdır. Rahatlatıcı ekspektoranlardan biri ise zufa otudur. Ayrıca anti-viral özelliği vardır.

Diğer bir kuru öksürük çeşidi ise spazmodik türdür. Özellikle geceleri defa defa öksürmeye neden olan, uyutmayan, ağrılı, acılı, yanma hissi veren ve balgamın çıkmadığı, yatınca daha da artan tür. Yatıştırıcı bitkiler (demulcents) sık öksürmeden kaynaklı boğazdaki tahrişi de rahatlatırlar. Bunlar arasında ıhlamur, meyankökü ve hatmi çiçeği vardır. Boğazdaki ve ciğerlerdeki kuruluğu dindirip, nemlendirir ve öksürüğün daha az ağrılı olmasına yardım ederler.

Hastalıkların çabuk atlatılmasında en önemli yollardan birisi dinlenebilmek. Özellikle de gece uykusu sürekli devam eden öksürükle bölündüğünde dinlenmek pek mümkün olamıyor. Antispazmodik bitkiler ise kuru öksürükler gece arttığında sakinleştirmek için kullanılabilir. Bunlar arasında ise yine sığırkuyruğu, kızıl yonca (kırmızı yonca) ve kedi otunu sayabiliriz.

Öksürük için Pastiller

Şimdi gelelim pastil yapımına. İnfüzyon için kullanabileceğiniz bitkilerden bazılarını aşağıda sıralıyorum. Bunların içinden yukardaki bilgilerin de ışığında 5-6 tanesini seçip alabilirsiniz.

  • Anason: Kuru, ağrılı, spazmodik öksürükler için faydalı.
  • Papatya: Yatıştırıcı ve anti-enflamatuardır ve öksürükleri rahatlatır. Ayrıca daha rahat bir uyku için de faydalıdır.
  • Tarçın: Dolaşım, tıkanıklık ve bağışıklığı güçlendirmek için kullanılır.
  • Ekinezya: Yüzyıllardır bağışıklığı güçlendirmek için kullanılan bir bitki, antibakteriyeldir aynı zamanda.
  • Andız otu: Doğal bir ekspektorandır, özellikle yeşil/sarı balgamlı öksürükler için harikadır. Bronşiyal ve sinüs enfeksiyonları için de harikadır.
  • Zencefil: Enflamasyonu azaltır, dolaşımı artırır, bağışıklığı destekler ve öksürük ve boğaz ağrısına iyi gelir.
  • Meyankökü: Enflamasyonu azaltır, doğal bir ekspektorandır, her çeşit öksürüğe ve boğaz ağrısına iyi gelir.
  • Hatmi çiçeği: Anti-enflamatuardır, kuru şişmiş boğaza iyi gelir. Bronşit de dahil, kuru öksürüğe ve boğaz ağrıları için harikadır.
  • Sığırkuyruğu: Antispazmodik ve ekspektorandır. Spazmodik ve de balgamlı öksürüklere iyi gelir. Enfeksiyonlarla savaşmada ve ağrı dindirmede çok etkilidir.
  • Adaçayı: Boğaz ağrıları ve öksürük için kullanılan en eski remedilerden biridir. Antibakteriyel ve antiseptiktir.
  • Kekik: Çok güçlü bir antiseptik ve dezenfektandır. Soğuk algınlığı ve enfeksiyonlarla savaş için kullanılır. Her türlü öksürük için ama özellikle kuru öksürük için birebirdir.
  • Kızıl yonca: Bronşit ve üst solunum yolları enfeksiyonlarında yüzyıllardır kullanılır. Şişmiş boğaz ve göğüsteki tıkanıklık için ısıtıcı bir ekspektorandır.
  • Gül yaprakları: Anti-enflamatuardır.

FullSizeRender(1)

Seçeceğiniz 5-6 bitkinin her birinden 1’er yemek kaşığı kadar alıp, 500 ml kaynar suya atın. Tencerenin kapağını kapatıp en kısık ateşte 20 dk kadar demleyin. Demledikten sonra süzüp 100 ml’sini ayırın.

(Ben meyan kökü, zencefil, papatya, mürver, ıhlamur, anason, gül yaprakları ve sığırkuyruğu kullandım.)

FullSizeRender(2)

Kalın tabanlı bir tencereye (kalın olması önemli yoksa bal çabucak yanabiliyor) 350 ml iyi kalite bir balı koyun. Üzerine de hazırladığınız 100 ml bitki infüzyonunu ekleyin. Orta ateşte ara sıra tahta bir kaşıkla karışımı karıştırın. Bitki infüzyonu yüzünden köpürebiliyor karışım. Başından ayrılmanızı pek tavsiye etmem. Köpürdükçe arada sırada karıştırın. Bir gıda termometreniz varsa harika olur. (hepsiburada gibi sitelerden 15 tl’ye alabilirsiniz, çabucak geliyor.) Çünkü karışımı 150 dereceye çıkana kadar kaynatmaya devam etmemiz gerekiyor. Bu da aşağı yukarı ateşin ve tencerenin kalınlığına göre 15-20 dk sürebiliyor. Sürenin sonuna doğru bal koyulaşmaya başlıyor. Gıda termometreniz yoksa 20 dk sonra bal koyulaşmaya başladığında buz dolu bir suya azıcık damlatın. Bal hemen sertleşiyorsa o zaman olmuş demektir. Kaynattığınız süre boyunca yanık kokusu gelmeye başlarsa da hemen alın tencereyi ateşten.

IMG_2193

Daha sonra minik silikon buz kalıplarına dökün. Ama buz kalıplarını tepeleme doldurmayın. Sadece 1/3’ü kadarına kadar koyun. Buz kalıbı yerine silikon pişirme kağıdına da minik minik dökebilirsiniz. (İkea’da var.) Ardından da donmaları için buzluğa ya da buzdolabına koyun. İşte bu kadar! 🙂

FullSizeRender(4)

Günde duruma göre 3-4 tane kullanabilirsiniz.

Flora da ben de bayıldık.  Emerken biraz dişlere yapışıyor ama, sonrasında mutlaka dişlerini fırçalayın.

Balı ısıtmanın, kaynatmanın tavsiye edilmediğini biliyorum ama pastilleri yapmanın başka bir yolu yok ne yazık ki. En azından ben başka bir yöntem bulamadım. Zaten tariflerin hemen hemen hepsinde bal ile birlikte şeker de var ama ben şeker yerine bal miktarını artırdım.

Çocuklarımıza şifa olsun..

GÜNCELLEME:

Yazıdan sonra aldığım bazı yorum ve sorular için (balın kaynatılması, pastil için gerekli ekipmanlara ulaşımın zorluğu vb) bir de şurup tarifi vermenin iyi olacağını düşündüm. Bu tarif hem balı kaynatarak tüketmek istemeyenler, bal hiç kullanmayanlar ya da pastil yapımı için gerekli ekipmanları bulmanın zor olduğunu düşünenler için. Flora bazen şurup ve benzeri şeyi içmeyi kabul etmediği için pastili vermek çok kolay olduğundan pastiller benim çok işime yaradı. Ama pastil yerine bu şurubu da rahatlıkla kullanabilirsiniz. Tarif hocam herbalist Dr. Aviva Romm’un.

Aviva Romm’un Öksürük Şurubu Tarifi

Hem çocukların hem de büyüklerin balgamlı ya da kuru öksürükte kullanabilecekleri etkili bir karışımdır.

5 gr sığırkuyruğu

5 gr hatmi çiçeği

5 gr meyan kökü

5 gr kekik

5 gr anason

5 gr karaağaç

Tüm bitkileri karıştırın. 1 litre kaynar suyu bitkilerle birlikte bir kavanoza koyun. Ağzını kapatıp 2 saat boyunca demleyin. Ardından suyu süzüp bitkileri atın. Elinizdeki infüze edilmiş sıvıyı bir tencereye koyun ve sıvı miktarı 250 grama inene kadar çok kısık ateşte yavaş yavaş kaynatın.

Karışımı istediğiniz ölçüde balla tatlandırın. (Bal kullanmıyorsanız başka bir tatlandırıcı da olur.)

Şurubu, oda sıcaklığına geldikten sonra ağzı kapalı bir kavanozda buzdolabında saklayın. 2 ay kadar buzdolabında tutabilirsiniz.

Kullanımı:

  • 1-3 yaş arası çocuklara 1 çay kaşığı,
  • daha büyük çocuklara 1 yemek kaşığı verebilirsiniz.
  • yetişkinler ise 2 yemek kaşığı kadar kullanabilir.

Gün içinde ihtiyaç duyuldukça bu dozlarda alabilirsiniz.

Emziren anneler için de uygundur.

Hamilelerin ise maksimum 5 gün kullanmak koşuluyla kısa süreli kullanımı uygundur.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir